Niedługi film o szkole       Strona internetowa szkoły           Profile naszych klas

 

 
 

 

Udostępnij na Facebooku

 





Spis treści

 

II. 10. Społeczeństwo i gospodarka Rzeczypospolitej w XVI wieku

 

I. Społeczeństwo Rzeczpospolitej

1. Terytorium i ludność Rzeczpospolitej

a. obszar

  koniec XVI w. – 860 tys. km2

– pierwsza połowa XVII w. – 1 mln. km2

b. zaludnienie  - ok. 7,5 mln ludzi (6,6 osób na km2)

2. Stanowy podział społeczeństwa (procentowy udział bez Żydów i ludzi wolnych)

a. zasady podziału stanowego

– o przynależności decyduje urodzenie (z wyjątkiem stanu duchownego)

– stany różnią się między sobą prawami

– przedstawiciele różnych stanów podlegają odrębnemu sądownictwu

b. stany w Polce

szlachta (ok. 9,1%)

duchowieństwo (ok. 0,2%)

mieszczaństwo (24,1%)

chłopi – tzw. stan kmiecy (66,6%)

c. poza strukturą stanową pozostawali tzw. ludzie luźni

3. Struktura etniczna społeczeństwa II Rzeczpospolitej

a. Polacy

b. Litwini

c. Rusini

e Niemcy

e. Żydzi

f. Ormianie

g. Holendrzy

h. Szkoci

i. Karaimi

j. Tatarzy

k. Cyganie

 

II. Gospodarka folwarczno-pańszczyźniana w Polsce

1. Proces przekształcania się gospodarki naturalnej w gospodarkę towarowo-pieniężną

2. Struktura wielkiej własności ziemskiej

a. działki kmiece

– stopniowe zamienianie renty pieniężnej (czynszu) na rentę odrobkową (pańszczyznę)

– stopniowy wzrost wymiaru pańszczyzny

– przywiązanie chłopa do ziemi – tzw. wtórne poddaństwo

b. folwark (rezerwa pańska)

– wzrost rentowności folwarków spowodowany wzrostem zapotrzebowania i wzrostem cen na zboża w Europie Zachodniej

– wzrost areału gruntów folwarcznych

c. metody powiększania folwarków

– zagospodarowywanie nieużytków

– włączanie do folwarków tzw. pustek (gospodarstw opuszczonych)

– włączanie gruntów wspólnych (gromadzkich)

– włączanie sołectw

– zakup ziemi

3. Podstawa prawna rozwoju folwarków pańszczyźnianych

a. statut warcki

– nadany przez Władysława Jagiełłę w 1423 r.

– pozwalał na przymusowe wykupienie przez szlachtę gospodarstwa „krnąbrnego i nieużytecznego” sołtysa

– ograniczał chłopom możliwość opuszczania wsi

– wprowadzał tzw. taksy wojewodzińskie – ustalane przez wojewodów ceny urzędowe produktów rzemieślniczych

b. statut piotrkowski

– nadany przez Jana Olbrachta w 1496 r.

– ograniczał możliwość opuszczania wsi przez chłopów do jednego rocznie

c. sejm w Toruniu i Bydgoszczy – 1520 r.

– ustalenie minimalnego wymiaru obowiązkowej pańszczyzny w wysokości 1 dnia w tygodniu z jednego łanu

4. Rodzaje folwarków pańszczyźnianych

a. ze względu na produkcję

zbożowe

zwierzęce

b. ze względu na odbiorcę

autonomiczny – produkował na rynek wewnętrzny

ekspansjonistyczny – produkował na eksport

5. Polska „spichlerzem Europy”

 

III. Gospodarka miejska Rzeczpospolitej

1. Słaby poziom urbanizacji w Polsce

a. rzadka sieć miast

b. niewielka liczba dużych i silnych ekonomicznie miast

c. największe miasta:

– Gdańsk

– Kraków

– Lwów

2. Organizacja produkcji w miastach

a. organizacja cechowa

– organizacja produkcji

reglamentacja dostępu do zawodu

b. trudności w prowadzeniu działalności gospodarczej w miastach

– konkurencja towarów sprowadzanych przez szlachtę bez cła

– konkurencja produkcji pozacechowej – tzw. partacze

– dążenie do zapewnienia folwarkom samowystarczalności

3. Handel

a. handel lokalny

– cotygodniowe targi miejskie

– doroczne jarmarki

– trudności związane z brakiem ujednoliconego w skali kraju systemu ceł oraz systemu miar i wag

b. handel dalekosiężny

– eksport zboża, bydła, drewna, skór, futer, płótna lnianego i konopi

– import wyrobów przemysłowych i tekstylnych

4. Degradacja społeczno-gospodarcza mieszczaństwa

a. statuty piotrkowskie

– wydane przez Jana I Olbrachta  w 1496 r.

– zwalniały szlachtę z opłat celnych na towary własne i sól

– wprowadzały taksy wojewodzińskie na towary miejskie

– wprowadzały zakaz kupowania ziemi przez mieszczan

b. ograniczenie mieszczanom dostępu do urzędów świeckich i kościelnych – 1505 r.

c. sejm w Toruniu i Bydgoszczy – 1520 r.

– ograniczenie praw sądów miejskich w sprawach dotyczących przestępstwa popełnionego w mieście przez szlachcica

d. ustanowienie zasady pozbawiania szlachectwa za zajmowanie się handlem i rzemiosłem lub sprawowanie urzędu miejskiego

 

Spis treści

 

Galerie
Scenariusze do kursu technik skutecznego uczenia się

Tematyczna bibliografia artykułów z miesięcznika "Mówią Wieki"