Wiesław Zdziabek

Skrypt do nauki historii

Historia nowożytna

 

Niedługi film o szkole       Strona internetowa szkoły           Profile naszych klas

 
 

Strona główna

Historia w źródłach

Notatki z historii dla szkół ponadgimnazjalnych. Zakres podstawowy

Notatki z historii dla szkół ponadgimnazjalnych. Zakres rozszerzony

Tematyczna bibliografia artykułów z miesięcznika "Mówią Wieki"

 

Udostępnij na facebooku

 

Spis treści

 












































II. 05. Sztuka odrodzenia

Cechy sztuki renesansowej

W renesansowej hierarchii sztuk na pierwszym miejscu stała architektura, malarstwo i rzeźba. Mistrzowie włoscy korzystali z wzorców antycznych. Przetwarzali jednak zapożyczone elementy zgodnie z aktualnymi potrzebami. W architekturze nawiązali do antycznego porządku kolumnowego i, dążąc do uzyskania harmonii, przywrócili dawne znaczenie proporcji. Od starożytnych Rzymian przejęli również kopuły, schemat łuku triumfalnego i wystrój ornamentacyjny. Chętnie stosowali portyk z trójkątnym tympanonem, a w pałacach miejskich arkadowe dziedzińce wewnętrzne. Poza granicami miast wznoszono wille podmiejskie z pomieszczeniami reprezentacyjnymi na parterze oraz pałace otoczone fortyfikacjami ziemnymi nazywane palazzo in fortezza. W budownictwie sakralnym do łask wróciły kaplice wznoszone na planie centralnym i przykryte kopułą.

Rzeźbiarze renesansowi odkryli na nowo antyczną technikę odlewu. Najpopularniejszym materiałem rzeźbiarskim był jednak marmur, w którym wykonywano popiersia portretowe, posągi konne i akty. W malarstwie najważniejszą cechą nowego stylu była perspektywa. Artyści konstruowali ją przy pomocy siatki, przez którą przyglądali się malowanym przedmiotom, a później przenosili ich kontury na poliniowaną płaszczyznę. Zastosowanie perspektywy pozwoliło na bardziej wierne przedstawianie przestrzeni, pejzażu i architektury.  Artyści coraz sprawniej wykorzystywali  grę świateł i półcienie. Znacznemu poszerzeniu uległa, wzbogacona o półtony, paleta kolorów. Szczególne znaczenie miało pojawienie się techniki olejnej. Wszystkie te nowinki sprawiły, że łatwiej było przedstawiać świat zgodnie z rzeczywistymi wrażeniami wzrokowymi. Malarstwo monumentalne wykonywane było najczęściej techniką fresku na ścianach budowli. Rozpowszechnia się jednocześnie malarstwo sztalugowe, wykonywane na płótnie, które stopniowo wypiera wykorzystywane do tej pory drewno.

Wyrazem humanizmu twórców renesansowych było ich zainteresowanie człowiekiem i jego miejscem w otaczającym go świecie. Tematyka religijna była ciągle obecna i ważna, ale nawet w działach głęboko pobożnych dominował zachwyt nad wszystkim co ludzkie. Dążąc do perfekcji w tworzeniu wizerunku człowieka, artyści renesansowi sięgali po metody naukowe, nie stroniąc od tak wówczas  nowatorskich (i ryzykownych) metod, jak sekcja zwłok.

 

Twórcy włoscy

Do najbardziej wszechstronnych twórców włoskiego renesansu należał Leonardo da Vinci (1452-1519), który obok malarstwa, rzeźby i architektury zajmował się filozofią i działalnością naukową. Najpełniej realizował się jednak jako malarz. Tworzył przede wszystkim we Florencji i Mediolanie, a przed śmiercią wywędrował do Francji. Symbolem twórczości Leonarda da Vinci jest fresk Ostatnia wieczerza, namalowany na ścianie klasztornego refektarza w Mediolanie i tajemnicza Mona Liza – dzieło wyróżniające się silnym podkreśleniem osobowości modelki. Nowatorską techniką światłocienia posłużył się w dziele Madonna w grocie skalnej. 

Rafael Santi (1483-1520) zasłynął jako twórca Madonn. Dzieła te, w swej istocie religijne, były jednocześnie kwintesencją humanizmu. Przedstawione na nich postaci stanowiły wzór kobiecości, wdzięku i harmonii. Tworzył również freski, którymi zdobił sale watykańskie. Do najsłynniejszych należy Szkoła ateńska. Spośród portretów na uwagę zasługują prace poświęcone Juliuszowi II i Leonowi X.

Tycjan (ok. 1490-1576) tworzył w Wenecji, a później na dworze cesarza Karola V. Sięgał do motywów religijnych i mitologicznych. Malował akty i portrety (m.in. Karola V). W sposób perfekcyjny operował kolorem i światłem. Do najsłynniejszych jego dzieł należy Odpoczywająca Wenus.

Malarstwem zajmował się również Michał Anioł Buonarotti (1475-1564). W tej dziedzinie jego największym osiągnięciem były monumentalne i niezwykle ekspresyjne freski w Kaplicy Sykstyńskiej w Rzymie, będące przejmującą wizją stworzenia świata i dziejów ludzkości. Dziedziną w której miał największe osiągnięcia była jednak rzeźba. Znane na całym  świecie Pieta i Dawid były zaledwie zapowiedzią najwyższego kunsztu, któremu dał wyraz rzeźbiąc Mojżesza (jedna z nielicznych pozostałości po nieukończonym grobowcu papieża Juliusza II), posągi Wawrzyńca i Juliusza Medicich oraz postacie mitologiczne. W całej twórczości Michała Anioła bije zachwyt dla ludzkiego ciała, które przedstawiał w sposób świadczący o głębokiej znajomości anatomii. Przedstawiane przez siebie ożywiał niezwykle sugestywnie oddanymi stanami emocjonalnymi.

Najwspanialsze dzieła architektury renesansowej powstały w Rzymie. Największy rozmach towarzyszył budowie bazyliki Św. Piotra. Budowę rozpoczął największy architekt włoski Donato Bramante (1444-1514), a kontynuował Rafael Santi i Michał Anioł, który przykrył ją imponującą kopułą o wysokości 132 m., stanowiącą wzór dla całej Europy. Bramante przebudował również pałac papieski. Jego dziełem są dwa skrzydła z arkadami oraz pałac Kancelarii. Wśród świeckich dzieł architektonicznych wymienić należy te, które stały się wzorem dla późniejszych naśladowców: Pałac Dożów i biblioteka Św. Marka w Wenecji.

 

Odrodzenie poza Italią

Poza Włochami w drugiej połowie XV w. panował gotyk. Później sztuka renesansowa długo współistniała z ciągle żywą sztuką gotycką. Tak było we Francji, w której pierwsze lata XVI w. charakteryzowały się jeszcze wyraźną przewagą gotyku. Dopiero panowanie i mecenat Franciszka I przynosi wyraźny przełom. W popularyzacji wzorców renesansowych szczególną rolę odegrała stworzona przez artystów włoskich tak zwana szkoła w Fontainebleau (czyt. fątenblo) W połowie XVI w. powstały takie dzieła jak wzorowane na dziełach włoskich i antycznych, południowe i zachodnie skrzydło Luwru oraz zamek w Anet. Dopiero druga połowa stulecia przyniosła również dominację włoskich wzorców w rzeźbie francuskiej.

Szesnastowieczna sztuka hiszpańska miała charakter narodowy i nie uległa wpływom włoskim. Architektura hiszpańska tego okresu łączyła w sobie elementy późnego gotyku i włoskiego renesansu z dużą domieszką wpływów mauretańskich. O jej odmienności decydował przede wszystkim przebogaty wystrój rzeźbiarski ścian frontowych. Rzeźbiarze hiszpańscy tworzyli swoje dzieła głównie w drewnie, które następnie pokrywali polichromią. W centrum ich zainteresowań nadal pozostawała tematyka religijna. Wśród malarzy trwałą europejską sławę zdobył pochodzący z Grecji Domenico Theotocopulos (1541-1614), bardziej znany pod nazwiskiem El Greco. Artysta ten po mistrzowsku posługiwał się światłem i barwą. Zasady perspektywy, w przeciwieństwie do mistrzów włoskich, traktował swobodnie i instrumentalnie – łamanie ich służyło wyrażaniu i podkreślaniu stanów emocjonalnych. El Greco należał do grona najwybitniejszych portrecistów hiszpańskich drugiej połowy XVI w.

Jednym z głównych ośrodków renesansu były Niderlandy, które odegrały rolę pomostu łączącego Włochy z krajami północnoeuropejskimi. Najwybitniejszym artystą niderlandzkim był Peter Bruegel (czyt. brojgel lub brechel), który zasłynął jako pejzażysta. W swoich pracach przedstawiał realistyczne scenki z życia wsi małych miasteczek.

Do Niemiec wzorce renesansowe napływały z Niderlandów i bezpośrednio z Włoch. Jednak architektura i rzeźba niemiecka okazały się bardzo odporne na nowinki artystyczne i kontynuowały dawne tradcycje rodzime. Wspaniały rozkwit przeżywało malarstwo. Wśród malarzy niemieckich na czoło wysunął się Albrecht Dürer (1471-1528), który zajmował się również złotnictwem. Największą sławę zyskał jednak jako pracujący w drewnie i metalu rytownik. Najcenniejszymi jego dziełami są cykle sztychów: Apokalipsa, Pasja, Życie Marii i Melancholia.

Architektura angielska również przez pierwszą połowę XVI w. kontynuowała tradycje późnego gotycku. Wpływy renesansowe dały się zauważyć jedynie w dekoracji architektonicznej. Budowle klasyczne – głównie zamki – pojawiły się dopiero w drugiej połowie stulecia.

Spis treści

 

Strona główna

Historia w źródłach

Notatki z historii dla szkół ponadgimnazjalnych. Zakres podstawowy

Notatki z historii dla szkół ponadgimnazjalnych. Zakres rozszerzony

Tematyczna bibliografia artykułów z miesięcznika "Mówią Wieki"